Japonya’nın kendi öz kültürü adaya gelen göçmenlerin, Çin kültüründen ağır etkilenmelerin ardından Tokugawa dönemiyle beraber uzun bir süre her tür dış etkiden izole olmuştur. Uzun izolasyon dönemi (Meiji Dönemine kadar) ardından ise batı kültürünün etkileri adada kendini göstermeye başlamıştır.

Bu yazıda da geleneksel Japon kültürü öğelerine bir göz atıyor, kısa bilgiler veriyoruz. İlginizi çeken konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgileri o konuya özel makalelerimizde bulabilirsiniz.

Resim: Belki de Japonların en eski sanatı. Özellikle fırça kullanımı ile Asya’dan batı’ya çeşitli tekniklerin kullanıldığı Japon resim sanatı bugünde yaygın olarak ilgi görmektedir.

Kaligrafi (Hat Sanatı): Fırça ile akıcı olarak Japon yazı karakterlerinin yazılması sanatıdır. Batılılara pek hitap etmese de yazı stili yazan kişinin karakterinden, anlatmak istediğine kadar, fırça darbelerinin kağıt üstündeki yerinden hızına kadar sadece sonucun değil yaratama sürecinin de önemli olduğu geleneksel bir sanattır.

Heykel: Geleneksel Japon heykelleri özellikle Budist temalıdır. Özellikle tahta kullanımı yaygındır, bronze, metal kullanımı vardır. Taş ve çömlek ise özellikle inançların etkisiyle önemli bri yere sahiptir.

Ukiyo-e: Litereal olarak “akıcı dünyanın (uçuşan dünya) resimleri” manasına gelir. Edo dönemi Japonya’sındaki yasami betimleyen resimlerdir. “Uçusan dünya” basta yasamin geçici dogasini anlatan bir budist terimdi, ama sonralari hazci, ani yasama saplantisi anlamina gelmeye baslamistir. Bu yüzden ukiyo-e yasamin geçici zevklerinin resimleridir. Moronobu Hishikawa ilk ukiyo-e’yi 1670’de tahtakalipla tek renk baskiyi bulduktan sonra yapti. (Moronobu ayrica ürettigi 150 resimli kitapla da bilinir.) Basim yöntemlerinin daha da gelismesiyle bu tür baskilar 18. yüzyilin ortalarinda çok tutulur oldular. Pazar doydukça kalite düsüs gösterdi; ancak 19. yüzyilda Katsushika Hokusai ve Ando Hiroshige ukiyo-e’yi canli ve degisken yaklasimlariyla canlandirdilar. Meiji döneminde ara sira Avrupa’ya gönderilen mallarin kaplama kagidinin üzerinde de olan ukiyo-e, Manet, Degas ve Van Gogh gibi empresyonistlerin dikkatini çekmistir. Günümüzde ukiyo-e, Japonyadan çok Batida begenilmektedir. Ancak Muro Suehiro gibi bazi manga sanatçilari çalismalarinda güçlü bir ukiyo-e duyarliligi sergilerler. Birçok anaakim mangada ukiyo-e özellikleri görülebilir, ancak bu dogrudan etkilenmeden çok kültürel yayilmadan kaynaklanır.

Ikebana: Gazetelerin bulmaca köşelerinin sağdan sola ya da yukardan aşağı 7 harfli vazgeçilmez sorgusu Japon çiçek düzenleme sanatı. Mevsimleri yansıtmak, çiçeğin anlamına harmon, renk kullanımı, elegant ama basit dizayn kullanarak anlam katmak üzerine bir düzenleme sanatıdır. Özellikle evlenme tanışmalarında iyi bir özellik olarak kullanıldığından çoğu Japon kadını ikebana dersleri almaktadır.

Tiyatro: Japon tiyatrosu daha doğrusu performans sanatları özelliklerine göre kukla tiyatrosundan, maske tiyatrolarına çok farklı dallara ayrılmaktalar.

Mimari: Özellikle Çin etkisinin belirgin görüldüğü mimaride, tapınak, Shinto inanç yerleri ve kalelerde gelenkesel Japon mimarisi gözlemlenebilir. Zen fikrinden etkilenmiş Japon bahçeleri de ünlüdür.

Giyim:Japon giysisi denince akla tabiiki ilk olarak Kimono geliyor. Kimono çok derin bir konu, kullanılan kumaştan, kat sayısından, görünün giysi katlarından, bilek boyuna kadar ayrıntıların giyenin statüsünü belirleyebildiği, giymenin ise başlı başına bir sanat olduğu bir giysi. Yazın giyilen daha ince versiyonuna Yukata deniyor. Tabii günümüzde kimono önemli etkinlik ve günler dışında günlük hayatta pek tercih edilen bir giyim tarzı değil, daha çok batılı modern kıyafetler tercih ediliyor. Ancak Harajuku ve Shibuya genç nüfusunun kendi adlarını verecek kadar farklı moda tarzları da mevcut.

Mutfak: Balık, pirinç, miso çorbası, noddle olarak özetlenebilir. Ekmek yerine pirinç tüketimi yaygındır. Ada ülkesi olunca deniz ürünleri kullanımı da, yosun dahil yaygın oluyor. Zaten suşi ismini duymayan yoktur. Soya ürünlerinin de çok kullanıldığı Japon mutfağında batı mutfağından esintiler de çok görülür. Özellikle Çin mutfağından adapte edilen Ramen de yaygın tüketilen bir yiyecektir.

Sporlar: Samurayların yöneticilik yaptığı uzun süren feodal yönetim sırasında savaşçıları yetiştirmek için kullanılan yöntemler farklı dövüş sanatlarının temelini oluşturmuştur. Kenjutsu (Kılıç kullanımı), Kyudo, Sumo, Judo, aikido ..vs gibi bir çok sporun yanı sıra Meiji döneminden sonra ortaya çıkan Batı etkileriyle bezbol ve futbol gibi popüler sporlarda Japonya’da yaygınlaşmıştır.

Popüler Kültür: Manga, anime, visual kei grupları, J-pop tarzı, sevimlilik ürünleri, aksiyon figürleri, cosplay toplantıları, kareoke, oyunmerkezleri… Aslına bakarsanız bu film, müzik, oyun, manga baskıları Japon bütçesinin gayet sağlam bir kısmını oluşturacak kadar büyük bir sektör. (2006 yılı için 14 trilyon Yen yani yaklaşık 120 bilyon USD doları…)

Bu başlıklar altında biraz Japon kültürüne değindik ama, festivalleri, havai fişek gösterilerini, çay seromonilerini, Japon görgü kuralları her ne kadar isimleri birşeyler ifade ediyor olsa da çok geniş konular olduklarını belirtir, bu başlıkların bir sürü alt başlıkları olduğunu hatırlatırız…

Related posts:

1. Kimono 6 – Genel Bilgiler Devam
2. Japonya
3. Edo Dönemi (Erken Modern Japonya)

DİKKAT!!

Hala bu seriyi okuyorsanız bu gözü korkmayan biri olduğunuzu gösteriyor, tebrik ederim. Ama daha bitmedi! Ey Japon kültürünü seven ve kimonolarla ilgilenen sizler, bu yazıyı ciddiye aldığınızı varsayarak diyorum ki: eğer aşağıda yazanlara dikkat etmezseniz yukarıda öğrendiklerinizin anlamı kaybolur!

Kimono giyerken mutlaka ve mutlaka dikkat etmeniz gereken şeyler var. En en önemlisi yakanın sol tarafını sağ tarafın üzerine gelecek şekilde giymeniz. Sadece ölülere tabut için giydirilen kimonolarda sağ taraf üstte durur. Bu çok büyük bir hata!

Bir de eğer obinizi siz bağlıyorsanız büyük ihtimalle önde bağlayıp daha sonra arkaya döndürürsünüz. Bu durumda sol elinizle obinin üstünden datejimeyi tutarken sağ elinizle de obiyi soldan sağa doğru döndürerek arkaya alın. Diğer türlü kimononuzun yakası bozulabilir.

Daha sonra dikkat etmeniz gereken şey hangi kimonoyu nerede giyeceğinizi bilmek. Kimono çeşitlerini okurken uyuklamadıysanız bu konuda bir şeyler biliyorsunuzdur ama gene de ben bir daha söyleyeyim; çay seremonisi okuluna giderken parlak bir furisode giyerseniz sizi içeri almayabilirler, ya da çocuk festivaline kurotomesode ile giderseniz büyük ihtimalle arkanızdan kıskıs gülerler.

Bir diğer şey de mevsimler. Kimononuzun teması ve renkleri mevsime göre değişmeli. Şöyle ki; ilkbaharda kiraz çiçeği ya da kelebek desenli parlak ve bol renkli kimonolar, yazın suyu çağrıştıran desenler ve hafif kumaşlar, sonbaharda daha durgun, yaprak renkleriyle uyumlu ve genellikle akçaağaç ya da meşe yaprağı desenli kimonolar, kışınsa bambu, çam ya da (tuhaf bir şekilde) erik motifleri kullanılmalı. Obilerin teması ve rengi de aynı şekilde ayarlanmalı. Biraz örnek vermek gerekirse; ilkbahar başlarken açık yeşil ve beyaz, ilkbaharın ortalarında pembe, eflatun ve yeşil, yazın sarı ve kızıl-kahve, sonbaharda beyaz ve mor ya da bordo kullanılabilir. Yazın zambak, sonbaharda da kasımpatı desenleri uygun olur.

Kimono çeşitlerinde bahsettiğim gibi, mevsimlerle alakasız olarak renklere de dikkat etmeniz gerekli. Erkekler her zaman kadınlardan daha koyu renkler ve daha küçük ve yeterince uzaktan bakıldığında seçilemeyecek desenler kullanmalı. Erkek kimonoları zaten ya koyu renkli iromuji ya da edo komon oluyor (ama tabi erkek kimonolarına iromuji demek yok, onlar seinen/shounen kimono olarak geçiyor –erkek/genç erkek kimonosu–). Ya da temelde aynı kimono bile olsa, irotomesode ile kurotomesode arasında büyük farklar var, mesela gelinin sadece annesi kurotomesode giyebilirken, diğer yakın akrabalar irotomesode, furisode ya da houmongi giyebiliyor.

Hangi kimonoyu nerede giyeceğinize karar verirken aklınızdan çıkarmamanız gereken bir diğer şey de ev sahibinizi üzmemeniz gerektiği. Eğer misafirliğe gidiyorsanız, birazcık resmi bile olsa, kimononuz ev sahibinizin kimonosundan daha gösterişli olmamalı. Bu nasıl bir mantıktır, nasıl uygulanır ben çözemedim ama böyle bir kural da var..

Yakanızın arka kısmı siz görmeseniz de çok dikkat etmeniz gereken bir başka şey. Ensenin (neden bilmiyorum ama) Japon kültüründe çok erotik bir yakıştırması var; geyşalar kimonolarını sırtlarının yarısına kadar açık giyerler, bazı (!) kadınlar da bellerine kadar açmak zorundadırlar. Bu nedenle siz kimono giyerken boynunuzu ne kadar açacağınıza dikkat etmelisiniz. Gidip kimono nasıl giyilir kısmını bir daha okuyun isterseniz En temel yanlışlardan biri yakanın sert kısmını boynunuza dik olarak durana kadar eğmektir. Yakanızın arkasını gerekenden daha çok açmasanız bile eğer kimonoyu bu şekilde giyerseniz asla düzgün gözükmeyecektir.

Japonlar konusunda dikkat edilecek hususlar hiç bitmez aslında ama önemli olarak aklıma gelen son şey mücevherat. Kimono ile kullanabileceğiniz tek takı obidome denen ve obijimeye takılan broş benzeri küçük şeyler. Saçınıza takabileceğiniz süsler dışında diğer aksesuarlar kullanılmıyor. O tokaların da elbette ki sınırlamaları var, tuhaf karşılanmamak için işinizi sağlama alıp geyşa resimlerinde gördüğünüz abartılı süslerden sakınmanızı öneririm.

İLGİNÇ!

Neden bu bölümü en sona koyduğum konusunda bir fikrim yok.. Neyse.. ‘miş’li ‘mış’lı yazdığım şeyler çok da bilimsel olmadığı için öyle ama söz konusu japonlar olduğunda her şeye inanabilirim! Neyseeee….

Cenazelerde ölenin en yakın akrabaları simsiyah kimono giyip siyah aksesuar kullanırlar; tabi ve nagajuban mutlaka beyaz olmalı. Üzerinde sadece beş adet aile armasının bulunduğu bu kimononun adı mofuku. Daha sonra kıyafetlerindeki siyah oranı gitgide düşer; ama bunun da kuralları var. Renkli bir kimonoyla siyah obi ve siyah aksesuarlar ya da siyah kimono, siyah aksesuarlar ve renkli obi bir süre sonra giyilir ve yas tutmanın en son adımı olan siyah obijime de çıkarıldığında yas dönemi bitmiş olur.

Herkesin önce soğuktan korunmak için olduğunu düşündüğü haori aslında ilk önce erkeklerin kimonolarını güneşten, yağmurdan vs. korumak için kullanılan bir giysiymiş. 1900lerin başlarına kadar kadınların haori giymesi yasakmış zaten..

Genç ve bekar kadınların furisode giymesinin nedeninin rüzgarda dalgalanan kollar ve hediye paketini andıran obiyle omiaideki (bir nevi ayarlanmış evlilik görüşmesi) erkeği paketi açmak ve hediyeyi kabul etmek için cezbedeceği olduğu söylenir. Özellikle en uzun kollu furisode, yani oh-furisode, bu iş için biçilmiş kaftan; zaten en resmi furisode de bu. Daha kısa kollu ve en çok kullanılan furisodenin adı chu-furisode, en kısası da ko-furisode. Tabi kısa derken nereden baksanız en az 80 cm! Bir de furisodeleri de kendi içinde sınıflandıran japon mantığı var ki, hiç girmeyelim oralara!!

Gelinlerin bazen kafalarına örttükleri beyaz kumaş (tsuno kakushi) itaati sembolize edermiş. Yakasına sıkıştırdığı cüzdan ve obiye takılan küçük kılıç (kaiken) geline sanş getirirmiş. Diğer kıyafetlerde de olduğu gibi gelinin yelpaze taşıması mutlu ve şanslı olduğunu gösterirmiş.

Tsukesage ve houmongi aslında aynı kimono olmalarına rağmen illa ki ayrı şeyler olduklarını iddia eden japonlar yüzünden gaijinler (dışarlıklılar = ben, sen, siz) pek bir muzdaribiz.. Bu iki kimonoyu ayırt etmenin tek mümkün yolu desenlerin detaylarına bakmak; eğer desenler dikiş yerlerinde birbiriyle uyumluysa o bir houmongi, değilse tsukesage. Desenlerin uyumlu olması (=eba-deseni) kimono dikilirken çok baş ağrıttığından olsa gerek, resmi kimonolar bu şekilde hazırlanıyor.

Pek de kimonolarla ilgili değil ama yazmadan geçemem, hakamanın her pilesinin bir anlamı var! Japonlar neden bilmem Bushidonun (kabaca ’savaşçının yolu’) erdemlerini hakamanın pilelerine atfetmişler. Bu erdemler Gi (doğru karar), Yu (cesaret), Jin (sevgi, tutku), Rei (doğru hareket), Makoto (içtenlik, dürüstlük), Meiyo (onur) ve Chugi (Adanmışlık, sadakat).

Imparatorluk sarayında kurotomesode giymek kesinlikle yasakmış. Neden olduğunu bulamıyorum ama illa tomesode giymek isteyen olursa irotomesode giyebiliyormuş ancak.. Zaten adı -ko ile bitmeyen kızları saraya gelin de almıyorlar.. Hiç anlamıyorum…

Kadın kimonoları neredeyse tek beden olmasına rağmen erkek kimonolarının her yarım santim için ayrı bedeni var. Erkekler kimonolarını kadınlar gibi belde katlamayıp gerçekten bornoz gibi giydikleri için her erkek tam kendi bedenine olan kimonoyu giymek zorunda. Ama kadınların böyle bir durumu yok, sadece önemli olan omuz ve kol boyu, o da onca şeyin arasında kaynamış herhalde ki fazla önemsenmiyor. Ya da belki kimonosunu giymek bir kadının neredeyse bütün sabahını alacağından bir de alışverişte denerken vakit kaybetmesin diye böyledir..

Obilerin eskiden neredeyse koshimomolar gibiyken günümüzdeki hallerine nasıl geldiğiyse gerçekten ilginç: Onnagata denilen ve kabuki tiyatrosunda kadın rollerinde oynayan erkeklerden biri çooooook uzun boyluymuş ve kendini daha kısa göstermesi için obisini çok geniş tutarak bağlıyormuş. Diğer onnagatalar gibi o da çok gösterişli fiyonklar kullanıyormuş. Bunu gören Japon kadınları da obilerini onlar gibi bağlamaya başlamış. Bu hikayenin doğruluğu tartışılır ama kabuki tiyatrosunun kostümlerinin ve makyajlarının Japon giysi kültürünü oldukça etkilediği su götürmez bir gerçek.

SONSÖZ

Eğer kimonolarla ilgili merak ettiğiniz daha başka şeyler de varsa sormaktan çekinmeyin, ne kadar yardımcı olabilirim bilmiyorum ama mutlaka denerim. (Tabi *biraz* tembelim o yüzden de *biraz* bekleyebilirsiniz.) O arada da internette gezinip şuralara bakabilirsiniz..

http://www.ichiroya.com/index.php : bulabildiğim en çok çeşit sunan ingilizce kimono e-marketi

http://www.yamatoku.jp/classic/ : biraz pahalı ama gerçekten çok güzel şeyler satıyorlar, özellikle de set halinde satılan kimonolar çok başarılı.

http://www.sgm.co.jp/kituke/01aeaeo/01iaie/ : Site japonca ama sağa sola tıklayarak güzel şeyler bulabilirsiniz, buraya koyduğum link kimononun parçalarını ve aksesuarlarını resimlerle anlatıyor, soldaki listeden sırayla linkleri seçerseniz; kimononun nasıl giyileceğini, değişik obi bağlama yöntemlerini ve başka bir sürü şeyi resimlerle öğrenebilirsiniz!

http://lovekimono.googlepages.com/ : Az ve öz bilgi.

http://kimono.fraise.net/ : Daha çok makaleler var ama galeri de fena değil..

http://www.hanamiweb.com/kimono.html#introduction : hanamiweb çok yönlü bir site, açıklamaları da güzel, eğer ingilizceniz varsa mutlaka gidip bakın.

Bu yazıya başladığımda sadece hevesim vardı, şimdi kimonolarım var! Gerçi bir tanesi hayatımın hatununa hediye gitti ama bir kaç günlüğüne de olsa bir zamanlar benimdi! Her ne kadar son zamanlarda oldukça uzak kaldığımıza üzülsem de bu yazıyı ve hayatımda denemeden aldığım ilk kıyafetleri ona adasam olur herhalde..

Related posts:

1. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri
2. Kimono 5 – Bakım
3. Kimono 1 – Kimono Giriş

Haori: Kimononun üzerine giyilen ceket. Önü açık olur ve haori-himo denen süslü düğümlerle bağlanır. Kol boyu giydiğiniz kimonoya göre ayarlanmış olmalı (kimononun kol boyundan 1-2 cm daha uzun) ve rengiyle deseni kimono ve obiye yakışmalı.

Michiyuki: Haori gibi kullanılan ama önü kapalı ceket (bir nevi ipek hırka). Yakası değişik şekillerde olabilir, kol boyu gene kimonoya göre ayarlanmalı.

Yukata: Keten yazlık kimono. Erkek kimonolarıyla aynı şekle sahiptir. Oldukça gündelik, ama festivallerde ve kutlamalarda da giyiliyor. Aslında yukata kelimesi yu (banyo) ve katabira (giysi) kelimelerinden türemiş, ve evet, bornoz olarak da kullanılıyor! Otellerde ve özellikle onsenlerde (kaplıca) yukata giyiliyor.

Hakama: Pileli pantolon. Eskiden kadınların da giydiği, artık sadece düğünlerde ya da kendo yaparken giyilen bir çeşit pileli süper-ispanyol paça.

Geta: Tahta parmakarası terlik. Yazın yukatayla giyilir, getanın iplerinin yukata ve obinizle uyumlu olmasına dikkat etmelisiniz.

Tabi: Parmakarası çorap, daha nasıl açıklanır bilmiyorum. Genelde beyaz ve siyah kullanılmasına rağmen renkli ve desenli olanları da (özellikle geyşalar tarafından) oldukça kullanılıyor. Resmi kıyafetlerle kullanılan tabiler mutlaka beyaz olmalıdır.

Zori: Plastik parmakarası terlik, topuğu apartman topuk gibi ama daha yumuşak hatları var. Getadan çok daha resmi, kurotomesode ya da furisodenin altına giyilir ve mutlaka renkleri (mümkünse de deseni) tutan bir çantayla beraber kullanılır. En resmi olan zoriler brokarla bile kaplanabilir!

Sensu: Üçgen şeklindeki katlanabilen yelpaze. Kadınların şans getirmesi için taşıdığı gereksiz aksesuar. Tam takım bir kimonoda mutlaka bulunur ve kıyafetin geri kalanıyla rengi ve deseni uyum içindedir. (Şüpheniz mi vardı?) Yuvarlak olan ve yazın serinlemek için kullanılar yelpazelerin adı da dansen veya uchiwa.

Wagasa: Geleneksel kağıt şemsiye ama yağmurlu bir günde kullanmayacaksanız ipek de olabilir, kimononuzu güneşten korumak için (elbette ki uyumlu) bir şemsiye kıyafetinizin son ıvır zıvırı!

Kanzashi: Saça takılan uzun ve süslü tokalar. Kanzashiler oldukça ince işlemeli ve değerli tokalar, hele de geyşe ve özellikle maikoların (çırak geyşa) kullandığı kanzashiler bir servet değerinde olabiliyor.

Her şeye bir kural uyduran, kuralları da uygulayan Japonların çocukları rahat bırakacağını düşünmediniz herhalde! Çocukların giydiği kimonolar büyüklerinin minyatürleri aslında ama aynı gözükseler de onları giy(dir)mek daha kolay. Bir de özel kimonolar var, çocukların kutladığı günlerde giyecekleri kimonolar. Bunlar Omiyamairi, Shichigosan ve Jyuusanmairi. Omiyamairi (doğduktan 33 veya 50 gün sonra yerel tapınağa ilk gidiş, bir nevi vaftiz töreni) seremonisinde bebeğe giydirilen kimono erkek çocuk için kartal ya da zırh motifli, kız çocuk için imparatorluk faytonları ya da çiçek motifli olmalı. Shichigosan seremonisi biraz karışık (shichi=7, go=5, san=3), üç yaşındaki kız ve erkek çocukların sağlıklı olması için kamioki, beş yaşındaki erkek çocukların artık (nasıl anlatılır bilmiyorum!) ‘küçük erkek’, yedi yaşındaki kızların da ‘küçük kadın’ olmasının kutlandığı hakamagi. Hakamagilerde erkek çocukları ilk defa hakama giyer, kız çocukları da ilk defa hazır bağlanmış obi yerine normal obi kullanırlar. Jyuusanmairideyse onüç (evet, jyuusan=13) yaşına basan genç kızlar furisode giyip, (teoride) ilk defa makyaj yaparlar. Aslında bu festivallerde uyulması gereken kıyafet kuralları falan üzerine bir sürü şey var yazacak ama bu kadarını yazarken bile sıkıldım; şimdiye kadar farketmediyseniz ve hala söyleniyorsanız sabırla bir kez daha açıklıyorum: Tembel ve ehl-i keyf bir kızım ben!

Son olarak da erkek kimonolarından bahsedeyim kısaca. Bu kimonolar her boyda üretiliyor ve kadınlarınki gibi katlanmıyor, hem giymesi ve çıkarması da çok kolay. Resmi bir kıyafeti olsun isteyen erkek hemen kimonosunun üzerine haorisini ve hakamasını giyiyor ve tamam. Erkek kimonoları ve obilerinin neredeyse hepsi düz renk ya da çok basit ve tekrarlı desenleri var (edo komon ya da sade bir komon gibi); ve istisnasız hepsi koyu renk. Daha resmi kimonoların tomesodeler gibi aile armaları var. Bir de isteyen kamishimo denen yeleğimsi şeyi de giyebilir (ilk resimdeki) ama haori daha çok kullanılıyor.

Kimonolarla kullanılacak çantalar için çok ciddi kurallar yok ama bu tabii ki de çantanıza dikkat etmeseniz de olur anlamına gelmiyor. Özellikle de resmi bir kimonoyla kullanacağınız çanta mümkünse zorilerinizle aynı renk ve desende olmalı (ipek zorileri hatırladınız mı?), günlük kimonolarla kullanacağınız çantalar bohça benzeri şeyler. Yukatalarla ise hem günlük çantaları hem de plaj çantası gibi keten çantaları kullanabilirsiniz.

Bir de kamon (aile arması) diye yazıp durduğum şeyin ne olduğunu merak edenler için kısa bir açıklama. Eski zamanlardan kalma bir alışkanlık, tam olarak kimin hangi kamonu kullanabileceğine dair karışık kurallar var ama köklü aileler dışında pek de önemsenmiyor. Kamonlar sadece resmi kimonolarda kullanılıyor.

Bir de nereye yazacağımı bilemediğim, fazla kullanılmayan ama gene de kimono kültürünün bir parçası olan şeyler var. Mesela haneri, bu aslında sadece değiştirilebilir bir yaka. Eskiden ne kadar soyluysanız ve ne kadar resmi bir iş için giyinecekseniz o kadar çok kimonoyu üstüste giyerdiniz. Haneri, bu işi fazla terlemeden yapmanızı sağlıyor. Bir anlamda başarılı bir kandırmaca, hele de kimononuzun kollarına da haneriyle uyumlu parçalar tutturursanız herkesi kandırabilirsiniz. Ya da nagajubanın altına giyilen ve hadajuban denilen iç çamaşırları, ama bizim günümüzde ‘iç çamaşırı’ diye adlandırdığımız şeyler de ayrı. Hadajubanın nagajubandan aslında pek bir farkı yok, biraz daha sıkı ve giymesi daha kolay. (Küçük bir not, size komik gelse de kışların soğuk, ipeğin bol olduğu memleketlerde kat kat giyinmek çok mantıklı bir yöntem.)

Bazılarınız dalga geçtiğimi düşünecek ama hala daha yazılacak şeyler var… Ama bir yere kadar, benimki de can!

Related posts:

1. Kimono 1 – Kimono Giriş
2. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri
3. Kimono 7- Mutlaka Bilin

BAKIM

Kimono ile ilgili önceki 4 yazıyı da sindirip, sonra internetten kimono beğenip (ya da dikmeye karar verip) mutlu mutlu sırıtmakla olmuyor! Kimonoyu (ve en başta obi olmak üzere, elbette diğer aksesuarları da) kullanırken ve saklarken dikkatli olmalısınız. Bir kere hiçbir ipeği havasız bir yerde saklamamak gerek, yılda bir-iki kere de havalandırmadan da olmaz. Havalandıracağınız günden önceki iki-üç gün güneşli geçmiş olsa iyi olur ama kimono ya da obiniz direk gün ışığı görmemeli! Kimono ve obilerinizi koyduğunuz yerlere mümkünse ince kağıtlar serin, böylece ipeği nemden korursunuz; bu yerler mümkün olduğu kadar kuru ve serin olmalı, ısı kaynaklarından uzak ahşap çekmeceler en ideali.. Mutlaka naftalin kullanın ama naftalinleri kumaşa ya da kağıda sararak koyun; doğrudan ipeğin üzerine koyduğunuz naftalin (ya da kokulu şeyler) leke bırakabilir. Bir de kimonoyu katlarken oldukça özen göstermeniz lazım çünkü kırıştığında ütülemek emin olun düzgünce katlamaktan çok daha zor! İlla ütülemek istiyorsanız sıcaklığı düşük tutun, ütüyle kimononun arasına mutlaka çok ince olmayan bir bez koyun. Ve eğer buharla ütüleyecekseniz mutlaka ve mutlaka saf su kullanın (ciddiyim, arayın bulun, kaynamış su bile leke bırakabiliyor!) Bir de kimonoyu ütülerken dikişleri üstüste getirip öyle ütülemeye özen gösterin. Obileri ikiye katlayarak kaldırabilirsiniz. Diğer kıyafetleri nasıl katlamanız gerektiğini http://www.yamatoku.jp/classic/fold.htm adresinden güzelce öğrenebilirsiniz, site ingilizce ama resimler çok anlaşılır çizilmiş. Biliyorum fazlasıyla zahmetli ama başka türlü de ne kumaşı ne rengi ne de işlemeleri koruyabilirsiniz…

Related posts:

1. Kimono 1 – Kimono Giriş
2. Kimono 2 – Nasıl Giyilir
3. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri

OBİLER

Obilerin de kimonolar kadar uzun olmasa da epey uzun bir tarihi var. Gösterişli obiler ve abartılı düğümler 1600lerde kullanılmaya başlandığından beri hiç durmadan değişen bu obi kullanma ve bağlama olayına ışık tutmaya çalışayım ama bence nafile.. Aydınlanmaktansa kaybolmak çok daha kolay Eskiden obi denen şey sadece kimonoyu yerinde tutmak için kullanılan şimdiki koshimomo gibi bir kumaşmış, daha sonra gitgide datejimeye benzemiş ve bugüne gelmiş. En resmisinden günlüğüne doğru sıralayıp açıklamaya çalışacağım ama her yerde farklı bir şey yazıyor ve ben zavallı japoncamla (3-5 kanji, katakana ve yarım yamalak hiragana) bu şekilde derledim haberiniz olsun!

Maru: Her iki yüzünin her yeri işlemeli/desenli, yaklaşık 400×30 cm, furisode, tomesode (kuro- ve iro-) ve houmongi ile kullanılır.

Fukuro: Tek tarafının her yeri işlemeli/desenli, yaklaşık 400×30 cm, her türlü kimonoyla kullanılabilir.

Nagoya: Davul şekliyle (taiko) bağlaması kolay olsun diye tasarlanmış, yarısı daha ince, genelde sadece öne ve sırtınızın ortasına gelen kısımları işlemeli/desenli, yaklaşık 150×30+150×15 şeklinde ama daha kısa da olabilir, furisode dışında kimonolarla kullanılan obi.

Hitoe: Astarsız obi, genelde fukuro obi boyutlarında ama daha sade desenlere sahip obi, çok resmi olmayan kimonolarla kullanılır.

Hanhaba: Yukatayla kullanılan sade ve ince obi, bağlaması oldukça kolay, yaklaşık 350×15 boyutlarında.

Kaku: Erkekler için, düz ve koyu renkli, sert ve ince obi, 300×10 ama daha kısa olanları da var, daha çok koshimomonun koyu renklisi gibi.

Heko: Bu da erkekler için, düz ve koyu renkli, yumuşak kumaştan, kalın ve uçları büzülmüş gibi, 300×60 ama daha kısa olanları da var.

Shigoki: Genelde çocukların giydiği yumuşak obi

Tsuke: Hazır bağlanmış, genelde iki parçadan oluşan obi, biri arkadaki düğüm diğeriyse öndeki kuşak. Obinin kumaşına, desenine ve düğümüne göre uygun kimonoyla giyilir.

Odori: En uzun obi, genelde 450×30 cm, odori dansında kullanılan bu obi illa ki parlak ve yanardönerli olur.

Related posts:

1. Kimono 1 – Kimono Giriş
2. Kimono 2 – Nasıl Giyilir
3. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri

KİMONO ÇEŞİTLERİ

Japonlar genellikle çok içe dönük insanlar olduklarından ve toplum olarak yanlış anlamalardan pek hoşlanmadıklarından olsa gerek, eğer kimonoyu giyen insan işini biliyorsa bir bakışta size evli olup olmadığını, sosyal statüsünü, hatta nereye gittiğini anlatabilir. Nasıl mı? Tabi ki kimonosuyla! Özellikle kadın kimonolarının bu iş için bir çok çeşidi var. Günümüzde bunlara eskisi kadar dikkat edilmese de kimse kuralların çok da dışına çıkmıyor. Kimononun kullanılacağı olayın resmiliğine göre kadın kimonolarının deseni, rengi ve kumaşı; erkek kimonolarınınsa rengi, kumaşı ve kamon denen aile armalarının sayısı (ya da yokluğu) değişir. Bir de eğer kadın ve bekarsanız kimononuzun evli kadınların aynı derecede resmi bir olayda giyeceği kimonolardan daha gösterişli ve mutlaka daha uzun kollu olması gerekir. En resmiden en günlük kimonoya doğru sırasıyla kimono çeşitleri detaylarıyla aşağıda..

Kurotomesode (黒留袖): Tam tercümesi siyah kesik kol. Evli kadınların giydiği en resmi kimono. Tahmin edebildiğiniz gibi siyah ve sadece eteklerinde desen var. Kurotomesode mutlaka beyaz obiage ve obijime ile kullanılır. Kollarda, göğüste ve arkada olmak üzere en fazla beş tane aile arması kullanılabilir; ne kadar çok ,o kadar resmi. Bu kimonoyu genellikle düğünlerde gelinle damadın anneleri giyer; cenazelerde de ölenin çok yakın akrabası olmayanlar tarafından kullanılır.

Furisode (振袖): Sallanan kol. Bekar kadınların en resmi kimonosu. Furisodeler gözalıcı renkler ve desenlerle süslenir, kollarının uzunluğu ise 90-110 cm arasındadır. Furisodelerle kullanılan obiler de bir o kadar renkli ve desenli olur, ve genelde değişik fiyonklar şeklinde bağlanır. Furisode genelde seijin-shikilerde (bir nevi yetişkinlik seremonisi, ki ilgili yazıyı CafeBunka’da bulabilirsiniz) ve düğünlerde kullanılır.

İrotomesode (色留袖): Kurotomesodenin renkli ve biraz daha az resmi olanı. İrotomesodeyi hem evli hem de bekar kadınlar kullanır. İrotomesode hakkında söylenecek fazla bir şey yok, kurotomesode giyilecek kadar resmi değilse ve houmongi kadar da rahat değilse gideceğiniz yer, irotomesode giyersiniz.

Houmongi (訪問着): Tam tercümesi ziyaret kıyafeti. Çok çok resmi olmadığı sürece her yerde houmongi giyebilirsiniz; düğünlerde gelinin arkadaşları giyebilir mesela, ya da alışverişe çıktığınızda giyebilirsiniz. Furisode kadar abartılı değil, tomesode kadar da sade değil; tam orta karar.

Tsukesage (付け下げ): Houmongiden tek farkı desenlerinin daha büyük ve seyrek olması, ama “ilginç!” kısmında da okuyacağınız gibi, tsukesage ve houmongiyi birbirinden ayırmak uzmanlık isteyen bir iş.

İromuji (色無地): Tek renkli kimono. “Çay içerken dikkatinizi başka bir şeye değil de tadına bir türlü alışılamayan acayip acı çaylarına vermeniz için bahçelerini bile bir tuhaf düzenleyen Japonlardan da bu beklenir zaten” dedirten bir kimono; çünkü genellikle çay seremonilerinde giyilir. Belirgin bir deseni ya da renk geçişleri olmayan iromujiler, sade obiler ve sade bağlama şekilleriyle kullanılır. Evli ya da bekar kadınlar giyebilir. Bir de iromujiler siyah olmaz.

Komon (小紋): Komon aslında güzel desen demek, bu kimonoların her taraflarında tekrarlanan bir deseni vardır. Komonu evli ve bekar kadınlar resmi olmayan yerlerde giyerler, ama resmi obilerle birlikte yemeğe giderken de giyilebilir. Komonun nasıl boyandığına göre de değişik çeşitleri var: Kaga komon, Kanazawa bölgesine özgü ve Kyo Komon, Kyoto’ya özgü gibi.

Edo Komon (江戸小紋): Edo Tokyo’nun eski adı, Edo Komon da eski Tokyoluların sıkıntıdan komon desenlerini miniminnacık noktalarla yapmaya çalıştıkları kimonoların adı (Hayır, tam olarak böyle değil, aslında Edo döneminde ortaya çıktıkları için bu ismi almışlar). Bu desenler o kadar belirsizdir ki uzaktan bakıldığında kimono sanki tek renkmiş gibi gözükür. Genelde iromujinin giyildiği yerlerde giyilir, ama eğer üzerinde aile arması varsa houmongi giyilecek kadar resmi yerlerde de giyilebilir.

Bir de daha resmi olup ancak özel durumlarda giyilen kimonolar var:

Shiromuku: Bembeyaz gelin kimonosu. Shiromuku çok ağır işlemeli olur ve genelde uchikakeyle beraber giyilir.

Uchikake: Bu kimono oldukça işli ve parlak olur, sadece düğünlerde ve sahne gösterilerinde giyilir. Uchikake tek başına da giyilmez, önce güzelce kimononuzu giyer obinizi bağlarsınız, onların üstüne de uchikakenizi giyersiniz. Uchikakeler ya sadece beyaz (ama çok çok işli beyaz) ya da kırmızı ağırlıklı ve süper karışık desenli olurlar ve üzerlerine bir şey giyilmez ya da bağlanmaz. Uchikakelerde genelde turna, anka kuşu, paulownia (mor çiçekli bir küçük ağaç), kasımpatı ve Japon çamı gibi desenler ve dore ya da gümüş işlemeler olur, bu motiflerin şans getirdiğine inanılır. Uchikakelerin eteği yerde süründüğünden fukisi (ucu) dayanıklı yapılır, fuki beyaz uchikakelerde beyaz, diğerlerinde kırmızı olur.

Susohiki / Hikizuri: Bu iki kimono da geishaların giydiği kimonoya denir. Sahne gösterisi yapanlar da susohiki ya da hikizuri giyebilir. Bu kimonoların özelliği yerlerde sürünen upuzun etekleridir. Aslında uchikake ile aynı kimono olmalarına rağmen, uchikakeler sadece düğünlerde giyilir.

Related posts:

1. Kimono 6 – Genel Bilgiler Devam
2. Kimono 1 – Kimono Giriş
3. Kimono 7- Mutlaka Bilin

KİMONO NASIL GİYİLİR? OBİ NASIL BAĞLANIR?

Kimononun nasıl ve ne kullanılarak giyileceğini anlatmak neredeyse giymek kadar zahmetli bir iş ama elimden gelenin en iyisini yapacağım.. Öncelikle kimono giymek için nelere ihtiyacınız olduğundan başlamak gerek, her parçanın resimlerini bağlantılarına tıklayarak görebilirsiniz. Çok çok kısaca bir kaç basamakta özetleyebilirim bu işi aslında, açıklamalar ve detaylar uzuuuuun uzun aşağıda…

1-Nagajuban giy

2-Nagajuban bağla

3-Kimono giy

4-Kimono bağla

5-Obi bağla

İç çamaşırlarınızı giydikten sonra daha kısa ve ince bir kimono olan nagajubanınızı (tül sabahlık gibi bir şey) giyin. Nagajubanın erilerini düzgünce ayarlamayı unutmayın, ve mutlaka önce sağ tarafı sonra sol tarafı koyun; sol taraf kesinlikle üstte durmalı (bkz. Dikkat!). Nagajubanı bağlamak için kullanılan iki farklı kuşak var, biri koshimomo (temelde ince (3-4 cm) bornoz kemerine benzeyen kumaş), diğeri ise datejime [biraz kalın (10-15 cm) bornoz kemeri]. Nagajubanın üzerine hem koshimomo hem de datejime bağlamamalısnız. Nagajubanın üzerine koshimomoyu bağlamak için iki farklı yöntem var. Daha kolay yöntemi kullanmak istiyorsanız önce kuşağı ortası kalça hizasında öne gelecek şekilde tutun ve arkadan bir defa doladıktan sonra iki ucu aynı uzunlukta olacak şekilde önde tam ortadan bağlayın. Sonra açıkta kalan uçları düğümün tersi yönünde çevirerek belinizin yan taraflarına sokuşturun. Diğer türlü bağlamak istiyorsanız ortadan bağlama kısmına kadar aynı şeyleri yapın ama bu sefer ortadan bağlamak yerine sağdan daha da afilli bir şekilde bağlayıp (bunu yazarak anlatmam mümkün değil, bir ara umarım bağlarken resim çekip göndereceğim) her iki ucu da sol tarafa sokuşturun. Datejimeyi bağlamak içinse koshimomo gibi bağlayın ama ortada bağlarken iki kere düğüm atın. Datejime kalın olsa da kumaşı yüzünden yeterince sıktığınızda şişkinlik yapmadan düğüm atılabilecek kıvama geliyor. Bir de datejimeyi bağlarken arkada zor bi işlem yapmanız gerekiyor; dıştaki ucu dümdüz uzatırken içte kalan ucu onun etrafında iki kere kırıştırmadan çevirerek dışarı çıkarmanız gerekiyor (bkz. bir önceki parantez). Koshimomoyu ya da datejimeyi nagajubanın üzerine bağladıktan sonra kimonoya geçmeye hazırsınız.

Kimonoyu giyince öncelikle sodeguchiden (elinizin çıktığı yer) sağa ve sola çekiştirerek omuzlarınızdaki kumaşı simetriye dikkat ederek gerginleştirin. Daha sonra erinin (yaka) iki ucundan tutup kimononun eteğini yere ancak değecek şekilde ayarlayın. Uwamaenin (sol ön) vücudunuzun sağ tarafında nereye denk geleceğini ayarladıktan sonra shitameyi (sağ taraf) de ona göre çekiştirerek ayarlayıp (simetriyi bozmayın) vucüdunuza sarın. Shitamaenin ucu sağ taraftan daha yukarıda olmalı (yerden 7-8 cm). Sonra uwamaeyi de sarın, uwamaenin ucu yerden yaklaşık 3-4 cm yukarıda durmalı. Kimonoyu bağlamak için hazırladığınız koshimomoyu sarın, kalça kemiklerinizin hizasında yukarıda anlatılan ilk veya ikinci yöntemle bağlayın. Ellerinizi miyatsuguchiden (koltukaltındaki açıklık) içeri sokup hem uwamaenin hem de shitamaenin koshimomonun üzerinde kalan kısımlarını düzeltin. Bu işlemden sonra işaret parmaklarınızı koshimomonun içine sokarak koshimomonun alttaki ya da üstteki kumaşı kırıştırmamasını sağlayın. Şimdi sol elinizi tekrar miyatsuguchiden içeri sokup nagajubanın erisine göre shitamaenin erisini hizalayın. Shitamaenin erisini sol elinizle tutarken sağ elinizle de dışarıdan uwamaenin erisini ayarlayın. (Aslında burada bir çok kadının kimono giyerken atladığı bir basamak var, kimononun yakasının düzgün durmasını sağlıyor. İki ucu klipsli kısa ve ince bir kordonu önce shitamaenin erisine göğüs hizasında tutturup sonra kordonun diğer ucunu soldaki miyatsuguchiden sırtınızda dışarıda duracak şekilde çıkarıp sağ taraftan uwamaenin erisine aynı hizada bağlayın. Daha sonra tıpkı koshimomonun altında ve üstünde kalan kumaşı düzelttiğiniz gibi tekrar düzeltin. Kordonun ucunu shitamaenin erisine bağladıktan sonra gene yazarak anlatamayacağım birkaç işlemle shitamaenin bol gelen kısımlarını toplanmış gözükmeyecek bir biçimde katlayın. Ya da bu parantez içindeki basamağı olduğu gibi atlayın.) Son düzeltme de ensenizin açıklığı, kimono ile enseniz arasında 3-4 parmaklık bir açıklık olacak şekilde kimononun sırtını koshimomonun altına doğru çekiştirin, ama düzelttiğiniz kumaşları tekrar kırıştırırsanız tekrar düzeltirsiniz, dikkatli olun! Sıra kimononun datejimesinde; ne mutlu bize ki bütün datejimeler aynı şekilde bağlanıyor. Datejimeyi bağladıktan sonra arkada ve önce kırışıklıkları düzeltmeyi unutmayın.Datejimenin altından miyatsuguchiyi biraz çekiştirerek sodetsukeyi (kolunuzu soktuğunuz yer) de düzeltin.

Eğer her şeyi doğru yaptıysanız şimdi uzun ve düz bir etek üzerine bol kollu ve V-yakalı bir bluz giyip tam göğsünüzün altına büyük bir kemer takmışsınız gibi gözükmeniz gerek. Ve şimdi obi için hazırsınız!

Obinin (inanın abartmıyorum) zilyon tane değişik bağlama yöntemi var, yenileri de uyduruluyor. Ama yaptığınız şeyler bir yere kadar aynı. Baştan söyleyeyim, her ne kadar resimsiz olunca pek güzel anlaşılmıyorsa da kimonoyu giymeyi anlatmak obi bağlamayı anlatmaktan çok daha kolay! Bu anlatacağım şey en klasik ve en çok kullanılan obi bağlama yöntemi (davul düğümü gibi tuhaf bir de adı var, “taiko musubi” ya da “o-taiko”). Bir de obilerin de çok fazla çeşidi var ve hepsini aynı şekilde bağlamıyorsunuz. Davul düğümünü bu şekilde bağlamak için bir fukuro obiye ihtiyacınız var. (Obiler üstüne detaylı bilgi aşağıda var). Hala yılmadıysanız başlayalım.. Önce obiita (ya da maeita) denen, obinizin düzgün durmasına yardımcı olan iki ucuna ip bağlanmış küçük sert kartonumsu şeyi datejimenin üstüne bağlayın. Obiita mutlaka kullanılması gereken bir parça değil ama tam takım kimono giyiyorsanız illa ki.. Obiyi alın, vücudunuzun genişliği artı yaklaşık 15 cmlik bir kısmını sol elinizde tam önünüzde (kırıştırmadan) tutun ve geri kalanını iki kere dolayın. Elinizde tuttuğunuz kısmın ucuna tesaki denir. Obinizin uzunluğuna göre bir kere daha dolayabilirsiniz. Şimdi tesakiyi yukarıdan sarkacak şekilde sırtınızın ortasına getirin; obinizin daha dolamadığınız uzun ucu (bu kısmın adı da tare; tareyi sağ elinizle tutuyorsunuz, çünkü sol elinizde tesaki var) vücudunuzun sağ tarafında sarkıyor olmalı. Tesakiyi tutun ve sol tarafınıza doğru çekin, bir yandan da tareyi sırtınızın ortasında yukarıdan düzgünce sarkacak şekilde yerleştirin. Sol dirseğinizle tesakiyi yerinde tutarken (tesaki de tareyi yerinde tutarken) karihimo denen (bir nevi uzun koshimomo) ince kumaşı tarenin altından geçirip önde obinizin ortasında bağlayın. Şimdi tesakiyi öne getirip geçici olarak karihimoya tutturun. Sırtınızdan sarkan uzun kısmı düzleştirin ve üzerine biraz önceki gibi bir karihimo bağlayın. Sonra, tarenin en alt ucu belinizden 7-8 cm aşağıda kalacak şekilde tareyi katlayın ve sabitlemek için bir karihimo daha kullanın. Ortasına yakın bir yerlerden tutup, tuttuğunuz yeri de sol omzunuza doğru koyarsanız, hem alt ucun nerede durduğunu görürsünüz hem de karihimoyu bağlarken rahat edersiniz. Şimdi elinize obimakurayı alın (obinin şişkin gözükmesini sağlayan obiitaya benzeyen ama daha pofuduk şey) ve düz kısmı sırtınıza değecek şekilde yerleştirin, sonra iplerini öne getirip sol tarafınızda bağlayın. İpleri daha sonra gözükmeyecek şekilde obinize sokuşturun. Sıra obiage denen süslü (ve ilginç bir şekilde) kısa parçaya geldi. Obiageyi arkada obimakuranın üzerine, obinizin sırtınızdan sarkan kısmının altına ortalayarak koyun ve önde obinizin üzerinde geçici olarak bağlayın. (Haberiniz olsun, buradan sonra işler iyice anlamsızlaşıyor!) İkinci karihimoyu çözün ama çıkarmayın. Bunu yerine tarenin açıkta kalan ucunu o karihimonun altına sıkıştırın ve otaikonun boyunu ayarladıktan sonra karihimoyu önde tekrar bağlayın. Otaiko da sırtınıza yapıştırılmış gibi gözüken dikdörtgenimsi parçanın adı, aslında tareyi katladığınızda oluyor. Şimdi ilk karihimoyu çözün ve çıkarın. Tesakiyi arkaya getirin ve otaikonun içinden geçirin, düzgünce dursun. Tesakiyi ve obiyi yerinde tutmak için obijimeyi alın ve arkada ortalayın, uçlarını öne getirip bağlayın. Obijime obinin üstüne bağlanan renkli sicim, onun da (artık iyi mi kötü mü bilmiyorum ama) özel bir bağlama stili var. Obijimenin iki ucu da önde eşit uzunlukta olacak şekilde bir kere bağlayın, üstteki uçla geniş bir ilmik yapın (= daire çizin) ve aşağıdaki ucu bu ilmiğin içinden geçirin. Düğümün görüntüsünü bozmadan sıkılaştırın ve uçları obijimenin yanlarına sokuşturun. Obijimeyi bağladıktan sonra her iki karihimoyu da sökebilirsiniz ama bunu yaparken yavaş olun ve bağladığınız onca şeyi kaydırmayın. Son olarak da obiageyi düzgünce bağlamak gerek. Obiagenin geçici düğümünü çözün ve normal bir şekilde bağlayın. Sonra yukarıdaki ucu düzleştirin ve ortalayın, obijimeyi bağlarken yaptığınız gibi bir ilmik yapın; aşağıdaki ucu ilmikten geçirin. Düğümü düzleştirin ve uçları obinin içine sokuşturun. Bitti!

Ama sanırım ben de bittim!

Yukarıda anlattığım basamaklar aslında sadece bir örnek, çünkü bunları harfiyen izlemeniz gerekmez. Mesela, iki ucu klipsli kısa kordonu kullanmak yerine shitamae ve uwamaenin erilerini başka bir koshimomoyla sabitleyebilirsiniz. Ya da obiyi bu şekilde bağlarken bu kadar çok koshimomo kullanmak yerine giysi mandalları kullanıp sonra onları çıkarabilirsiniz. Ama temelde kimono giymek böyle bir şey.

Related posts:

1. Kimono 1 – Kimono Giriş
2. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri
3. Kimono 5 – Bakım

KİMONO ÜZERİNE BİR YAZI

Günümüzde sadece Japon kadınlarının giydiği uzun kollu tuhaf elbiseler anlamında kullanılsa da kimono (着物) aslında “giyilen şey” demek. Kimono dendiğinde akla gelen ise herkesin giyebildiği T şeklinde bileğe kadar uzanan düz kesimli ve uzun kollu elbiseler. Yanlış bir tanım değil ama ‘kimono’ kelimesinde çok daha fazlası var! Geleneksel japon kıyafetlerini giymiş birinin üzerinde kimonosunun dışında bir de kimonoyu bağlamak için obi (帯) denen kemerler oluyor. Ayağa ise tabi (足袋) denen çoraplar ve geta (下駄) ya da zori (‘o’yu uzatarak okuyun) (草履) denen ayakkabılar giyiliyor. İşi daha resmi hale getirmek gerekiyorsa da bunlara fazladan aksesuarlar ekleniyor. Aşağıdaki resimlerde gördüğünüz kıyafetlerin tarihi, çeşitleri, yapımı ve kullanımı üzerine olan bu yazı umarım size bir şeyler katar

Sahnede…

Resmi…

Gezmeye giderken…

Modern bir yorum…

Değişik düğümler…

Öncelikle şunu belirtmem gerek, bu yazı kimonolar ve aksesuarları üzerine, diğer geleneksel japon kıyafetlerine sadece değineceğim. Eğer yukata (keten, yazlık, kolay kullanılan ama daha çok bornoza benzeyen kimono) ya da hakama (daha çok erkeklerin giydiği pileli bol pantolonlar) gibi kıyafetlerle ilgili böyle detaylı bir yazı istiyorsanız adminlere mızıklanıp beni de gaza getirmeniz lazım Bir de yazı boyunca görüğünüz altı çizili her linke okurken tıklayın, açılan resimlere baka baka devam edin bence, çünkü hayalgücünüz ne kadar geniş olsa da Japon usülü bazı icatlar resimsiz anlaşılmıyor! (Ve sanırım burası “Bazı şeyleri resimli bile anlamıyoruuuuum!” diye yakınmak için güzel bir yer….)

ÇOK ÇOK KISACA KİMONO TARİHİ ÇÜNKÜ BEN TARİHLE İLGİLENMİYORUM

İlk kimonoların Çin kıyafetlerinden etkilendiğini söylemek mümkün. Ondan sonra özellikle yaklaşık 800-1200 yılları arasında kimonolar oldukça değişiyor. Bu devirde ve öncesinde kimononun altına genelde hakama denen bol ve pileli pantolonlar giyiliyor. 1400lü yıllardan sonra ise gitgide seyrekleşen hakamanın yerine daha çetrefilli kimonolar ve obiler kullanılıyor. 1600lerden sonra ise obiler iyice karmaşıklaşıyor ve kimonoların kolları gitgide uzuyor; günümüze kadar da fazla değişmeden kalıyor.

KİMONO PARÇALARI

Her kimono temelde 4 parçadan oluşur, ön panel, arka panel ve iki kol. Dikimi oldukça kolay olmasına rağmen düzgün gözükmesi için epey ustalık gerekir. Aşağıda uzun uzun açıklayacağım kısımları özellikle kimononun nasıl giyileceğini merak ediyorsanız aklınızda tutmanızı öneririm. Ve mutlaka parçaları önden ve arkadan gösteren resimlere bakın, yoksa açıklamalar pek de açıklayıcı olmuyor

Sodeguchi (Resimde sodegochi yazdığına bakmayın, bunca şeyin arasında onu düzeltmeye üşendiğim için öyle kaldı, doğrusu sodeguchi): Kolun geçmesi için olan açıklık. Sodeguchinin uzunluğu kimonodan kimonoya değişebilir.

Uraeri: Yakanın iç kısmı. Bir çok kimonoda uraeri desenli olur. Burada yaka derken gördüğünüz o upuzun şeritten bahsediyorum aslında, kimononun yakası sadece boynunuza değen yeri değil.

Tomoeri: Yakanın dış kısmı. Tomoerinin deseninin kimononun geri kalanıyla uyumlu olması kimononun profesyonelliğini belirten özelliklerden biri, mesela çizgili bir kimonoda tomoeri ve maemigoronun çizgilerinin denk gelmesi gerek.

Eri: Yakanın uç kısımları. Kimonoyu doğru düzgün giydiğinizde gözükmemesi gereken ve bu yüzden genelde desensiz olan kısım.

Doura: İç astarın yukarı kısmı. Douranın neden önemli olduğu ya da Japonların neden kimononun iç astarının yukarı kısmına bir isim koyma gereği hissettikleri hakkında hiçbir fikrim yok, umarım onların vardır…

Okumi: Ön panelin içerideki kısmı, sağda ve solda.

Maemigoro: Ön panelin dışarıdaki kısmı, sağda ve solda. (Sodeguchinin yazılışı konusundaki parantez “mimigoro” için de geçerli.)

Susowamashi: İç astarın alt kısmı. Bu önemli çünkü rüzgar estiğinde ya da kimononuzu mesela bir tepeye tırmanmak için toparladığınızda gözükebiliyor.

Sodetsuke: Kol deliği, sağda ve solda. Sodetsukenin genişliği kimonoyu ne iş için kullanacağınıza göre değişir. Evde giyilen rahat kimonolarda uzun olmasına rağmen sanırım Japonlara rahat battığı için resmi kimonolarda oldukça kısa.

Miyatsuguchi (Ya da miyatsukuchi, romajide her ikisi de kullanılabiliyor.): Kol dikişinin altındaki delik, sağda ve solda. Kimonoyu giyerken ellerinizi buradan sokmanız gerek, bir de eğer samurayların yaptığı gibi göbeğinizde bir şeyler taşımak istiyorsanız o kadar uğraştığınız kıyafetinizi bozmadan miyatsuguchi ile halledebilirsiniz.

Furi: Kolun miyatsuguchinin hizasının altında kalan kısmı, sağda ve solda.

Ushigomigoro: Arka panel, sağda ve solda.

Fuki: Kimononun eteğini korumak için kimono kumaşının birkaç kez katlanmasıyla ya da kalın, koruyucu kumaş eklenmesiyle yapılan kısım. Uchikakelerde (düğünlerde giyilen kimonolar) özellikle parlak renklerden yapılır.

Yuki: Aslında yuki kimononun bir “parça”sı değil ama nedense her baktığım internet sitesinde ya da kitapta illaki diğerleriyle birlikte adı geçiyor. Yuki iki ushigomigoronun birleştiği yerden sodeguchiye kadar olan mesafeye deniyor, türkçe meali kol boyu

KİMONO YAPIMI VE KUMAŞLAR

Kimono tan denen oldukça büyük tek parça kumaştan dikilir. Daha önce bahsettiğim dört ana panele ek olarak tanın geri kalanından da (sanırım asla anlayamayacağım bir şekilde hiç kumaş ziyan etmeden) yaka ve öndeki ince paneller oluşturulur. Bütün bu işlemler elbette ki elde yapılır. Kimono dikmek gerçekten de basit, hele de eskiden yıkamak için parçaları ayırıp ayırıp tekrar birleştirdiklerini düşünürseniz sanırım tahmin edebilirsiniz ne kadar kolay olduğunu. Ama genelde ipekten üretildikleri için biraz ustalık gerekiyor tabii.

Geleneksel olarak hem kimono hem de obi ipek olur ama ipekli brokar, bürümcük ipek ya da saten de yaygın olarak kullanılar kumaşlar. Kumaşı güzelleştirmek için çeşitli boyama ya da dokuma teknikleri var, örneğin geniş ve sürekli desenler için kullanılan yuuzen boyama tekniği. (Lütfen tarihçeden hemen önceki uyarıyı hatırlayın, bu yazılanların büyük çoğunluğu yukatalar için geçerli değil!) Kimononuz ne kadar resmiyse üzerindeki desenlerin de o kadar tekrarsız ve özgün olması beklenir.

Boyama, ince nakış ve dokuma işlemleri

Related posts:

1. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri
2. Kimono 2 – Nasıl Giyilir
3. Kimono 5 – Bakım

Sakura yani kiraz çiçeklerinin Japonlar için gerçekten çok ayrı bir yeri ve önemi vardır. Güzelliğin Japonlar için form bulmuş şekli diye düşünebilirsiniz.

Sakura sevgisinin kökenleri Heian döneminde Çin etkisiyle gelen hanami adı verilen çiçek izleme etkinliğine dayanır. Başlarda erik ağacını izleyen Japonlar kiraz ağaçlarını izlemeye başlarlar ve özellikle soylular olsun şairler, aristokratlar olsun sakura ağaçları altında partiler vermenin sevdasına kapılırlar. Günümüzde de uçuşan sakura yaprakları altında açmış sakura çiçeklerini izlemek çok popüler bir olaydır. O kadar ki televizyonlarda hava durumu kadar nerde ne zaman sakura açıyor bültenleri vardır. Çoğu okulun etrafı sakura ağaçları ile kaplıdır ve animelerde her zaman okulun ilk günü etrafın uçuşan sakuralarla dolu olması gerçek bir durumdur çünkü okulların dönem başlangıcı kiraz ağaçlarının açma zamanına denk getirilmiştir.

Nisan bu nedenle Japonya da bir nevi başlangıçlar ayı olarak da düşünülür. Aileler, sevgililer, arkadaşlar piknik paketlerini, batteniyelerini, sakelerini alıp mümkünse erkenden gidip iyi manzaralı bir noktaya kurularak düşen sakuraları izlemek için özellikle toplanırlar. Nisan başında açan kiraz çiçeklerinin Japonya da 200 civarında farklı türü vardır. Ve bu ağaçlar meyvesi için değil tamamen çiçekleri için yetiştirilirler.

Sakura artık Japonya’nın en bilinen sembollerinden biri haline gelmiştir. Zaten eskiden beri Japonya bir toprağın kendine ait olduğunu belirtmek için de hemen oraya Sakura ağaçları dikme eğilimi göstermiştir. Tabii bu kolonize ettiği ve pek hoşlaşmadığı Koreliler için de bir semboldür, hatta Kore’nin kutsal bir yerindeki sakura ağaçları II.Dünya savaşında Japonyanın teslim olmasının 50.yılında kesilmiştir!!

Sakura güzelliği simgelemekle birlikte tabiiki bir sembolle yetinemeyecek olan Japonlar için aynı zamanda da geçiciliğin bir vurgusudur. İnanılmaz güzellik ve onun ani ölümü gibi metaforlarla bezelidir. Eski zamanlarda özellikle samuraylar tarafından de sevilmelerinin bir nedeni de budur, en güzel zamanlarında yere düşüp yok olmaları samuraylarında savaşta ölümüyle benzeştirilir ki bu benzetme günümüzde bile kullanılmaktadır (Bkn Tom Cruise’lu Son Samuray filmi) II.Dünya savaşında da askerlere moral amaçlı, ölseniz bile bir sakura olarak geri döneceksiniz şeklinde gaz verme suretiyle kullanılmıştır. Sakura edebiyattaki ve ekranlardaki çoğu aşk sahnesinde de hakimdir. Hakkında çok bilinen ve sevilen bir halk şarkısı da vardır. Sakuradan bahseden sayısız şiir, şarkı ve çeşitli artistik eserler bulmak mümkündür. Bu arada bu ünlü “sakura” türküsü Harbiye’deki askeri müzede konser veren mehter takımı tarafından gelen Japon turistlere jest olmak üzere çalınmaktadır.

Related posts:

1. Hanami (Nisan İlk Hafta)
2. Okulların Açılışı (1 Nisan)
3. Card Captor Sakura

Birbirine bakmak manasına gelen “omiai”, evlenmeyi düşünen kişilerin tanışıp görüşmesi için genelde çöpçatanlar tarafından ayarlanan buluşmalardır.

Bu görüşmeler ayarlanırken tarafların aynı statüde olmalarına, birbirlerine sosyal, gelir, dış görünüş, aile statüsü, eğitim gibi konularında yakın olmalarına çalışılır.

Gençler çok itibar etmese de, toplumun evlenmeyen kesiminden 25ini geçmiş bayanlara evde kalmış muamelesi yapması, 30 yaşını geçmiş erkeklere de bu yaşa gelmiş sorumluluk almamış muamelesi yapılması çevresinde uygun aday bulamayanlara “omiai” görüşmelerini cazip kılmaktadır. Tabii artık bu rakamlar bir 5er yıl daha atmışsa da evlenip boşananların da “markette” olduğu düşünülürse ortada azımsanmayacak bir adaylar grubu vardır. Samuray dönemlerinin favori evlilik yöntemi günümüzde Japonya’daki evliliklerin %20-30 arasını oluşturmaktadır. Gençler bu yöntemdense daha çok grup randevuları denen 3- 5 erkeğin aynı sayıda kızla buluşması gibi daha az resmi ve ailelerin işin içinde olmadığı yöntemleri tercih etmektedir. Yine de çoğu televizyon dizisinde saygın bir gelenek olarak değinilir ve kullanılır. (Özellikle de ana karakterlerden birinin annesi büyük ihtimal elinde bir omia adayı dosyasıyla evladına şuna bir baksan şeklinde görünür.)

Omiai’ı Nakado adı verilen bir arabulucu organize eder. Profesyonel nakadolar olduğu gibi ailenin bir yakını da bu görevi üstlenmiş olabilir.

Nakado’nun görevleri arasında özellikle ilk başta ailelerin ve potansiyel damat ve gelinin birbirlerine tanıtılmasında, buzların kırılmasında rol oynamak, taraflar arasında iletişimi sağlamak ve gerektiği durumlarda evlilik sonrası destek de vermektir. Nakado’nun varlığı hem utangaç adayların yardımcısıdır hem de tarafların direk birbirleriyle muhattap olmamasını sağlar ve evliliğin detayları olsun ya da olumsuz görüşler olsun bildirilirken tabiri caizse yüz göz olunmamasını sağlar. Evlilik sonrası destekten kasıt ise ciddi sorunlarda ya da boşanma işlemlerinde yardımcı olunmasıdır. Bu kadar iş içinde bulunmaları nedeniyle bazı evliliklerden para kazandıkları bile olur, ama genelde bunu para için yapmazlar.

Omiai aşamalarından bahsedelim,

İlk önce birilerinin bu işe girişmesi lazım ki bu genelde çocuklarının evlilik çağı geldiği halde herhangi bir evlilik belirtisi göstermediğini düşünen aileler olur. İlk başlarda yakın çevrelerine soruyor olabilirler, ama sürecin başlaması nakado’ya başvuru ile olur.

Aile nakado’dan adayların resimlerini ve rirekisho denilen kısa özgeçmişlerini alır. Rirekisho’da yaş, sağlık durumu, eğitim, meslek, ailesinin ve kendinin evlilik durumu gibi bilgiler vardır. Aday ve ailesi (ki genelde anne olur bu) adayların ilk bakışta eğitim ve meslek durumuna bakarak bir favor listesi oluştururlar ve nakado’dan listelerindeki isimleri araştırmasını isterler. Bu araştırma işlemi tanıdıklara sorma, dükkancılara sorma gibi masum olabileceği gibi özel detektiflik ajansları kullanımına kadar yolu vardır.

Eğer bir olumsuzluk görülmezse adaylardan uygun olduğu düşüneli ile bir görüşme “miai” ayarlanma aşamasına geçilir. Bu aşamadan önce adaylar birbirlerine fotoğraflarını göndererek ilk görüşte yaşanabilecek hayal kırıklıklarını ve buna bağlı tatsız redlerin önüne geçmiş olurlar. Miai zaman ve yerine nakado karar verir. Bu günlük bir buluşmadır, aileler de vardır. Nakado kısaca iki tarafı tanıtır, aileler havadan sudan konuşur, bazen konuşma adaylara sıçrar, ama onlar zaten biraz yanlız kalın da birbirinizi tanıyın denerek başka yere gönderilirler.

İlk görüşme olumlu geçerse bir kaç “odeto” adı verilen buluşma da olur. Genelde 3.de evlilik kararı olup olmayacağı belli olur. Görüşme olumsuzsa, karşı tarafı red etmenin de belli standartları vardır. Ama sonuçta red etseniz bile bunu karşı tarafa siz söylemek zorunda değilsiniz 

Related posts:

1. Kimono 5 – Bakım
2. Kimono 4 – Obiler
3. Kimono 3 – Kimono Çeşitleri