Kimono 1 – Kimono Giriş

KİMONO ÜZERİNE BİR YAZI

Günümüzde sadece Japon kadınlarının giydiği uzun kollu tuhaf elbiseler anlamında kullanılsa da kimono (着物) aslında “giyilen şey” demek. Kimono dendiğinde akla gelen ise herkesin giyebildiği T şeklinde bileğe kadar uzanan düz kesimli ve uzun kollu elbiseler. Yanlış bir tanım değil ama ‘kimono’ kelimesinde çok daha fazlası var! Geleneksel japon kıyafetlerini giymiş birinin üzerinde kimonosunun dışında bir de kimonoyu bağlamak için obi (帯) denen kemerler oluyor. Ayağa ise tabi (足袋) denen çoraplar ve geta (下駄) ya da zori (‘o’yu uzatarak okuyun) (草履) denen ayakkabılar giyiliyor. İşi daha resmi hale getirmek gerekiyorsa da bunlara fazladan aksesuarlar ekleniyor. Aşağıdaki resimlerde gördüğünüz kıyafetlerin tarihi, çeşitleri, yapımı ve kullanımı üzerine olan bu yazı umarım size bir şeyler katar

Sahnede…

Resmi…

Gezmeye giderken…

Modern bir yorum…

Değişik düğümler…

Öncelikle şunu belirtmem gerek, bu yazı kimonolar ve aksesuarları üzerine, diğer geleneksel japon kıyafetlerine sadece değineceğim. Eğer yukata (keten, yazlık, kolay kullanılan ama daha çok bornoza benzeyen kimono) ya da hakama (daha çok erkeklerin giydiği pileli bol pantolonlar) gibi kıyafetlerle ilgili böyle detaylı bir yazı istiyorsanız adminlere mızıklanıp beni de gaza getirmeniz lazım Bir de yazı boyunca görüğünüz altı çizili her linke okurken tıklayın, açılan resimlere baka baka devam edin bence, çünkü hayalgücünüz ne kadar geniş olsa da Japon usülü bazı icatlar resimsiz anlaşılmıyor! (Ve sanırım burası “Bazı şeyleri resimli bile anlamıyoruuuuum!” diye yakınmak için güzel bir yer….)

ÇOK ÇOK KISACA KİMONO TARİHİ ÇÜNKÜ BEN TARİHLE İLGİLENMİYORUM

İlk kimonoların Çin kıyafetlerinden etkilendiğini söylemek mümkün. Ondan sonra özellikle yaklaşık 800-1200 yılları arasında kimonolar oldukça değişiyor. Bu devirde ve öncesinde kimononun altına genelde hakama denen bol ve pileli pantolonlar giyiliyor. 1400lü yıllardan sonra ise gitgide seyrekleşen hakamanın yerine daha çetrefilli kimonolar ve obiler kullanılıyor. 1600lerden sonra ise obiler iyice karmaşıklaşıyor ve kimonoların kolları gitgide uzuyor; günümüze kadar da fazla değişmeden kalıyor.

KİMONO PARÇALARI

Her kimono temelde 4 parçadan oluşur, ön panel, arka panel ve iki kol. Dikimi oldukça kolay olmasına rağmen düzgün gözükmesi için epey ustalık gerekir. Aşağıda uzun uzun açıklayacağım kısımları özellikle kimononun nasıl giyileceğini merak ediyorsanız aklınızda tutmanızı öneririm. Ve mutlaka parçaları önden ve arkadan gösteren resimlere bakın, yoksa açıklamalar pek de açıklayıcı olmuyor

Sodeguchi (Resimde sodegochi yazdığına bakmayın, bunca şeyin arasında onu düzeltmeye üşendiğim için öyle kaldı, doğrusu sodeguchi): Kolun geçmesi için olan açıklık. Sodeguchinin uzunluğu kimonodan kimonoya değişebilir.

Uraeri: Yakanın iç kısmı. Bir çok kimonoda uraeri desenli olur. Burada yaka derken gördüğünüz o upuzun şeritten bahsediyorum aslında, kimononun yakası sadece boynunuza değen yeri değil.

Tomoeri: Yakanın dış kısmı. Tomoerinin deseninin kimononun geri kalanıyla uyumlu olması kimononun profesyonelliğini belirten özelliklerden biri, mesela çizgili bir kimonoda tomoeri ve maemigoronun çizgilerinin denk gelmesi gerek.

Eri: Yakanın uç kısımları. Kimonoyu doğru düzgün giydiğinizde gözükmemesi gereken ve bu yüzden genelde desensiz olan kısım.

Doura: İç astarın yukarı kısmı. Douranın neden önemli olduğu ya da Japonların neden kimononun iç astarının yukarı kısmına bir isim koyma gereği hissettikleri hakkında hiçbir fikrim yok, umarım onların vardır…

Okumi: Ön panelin içerideki kısmı, sağda ve solda.

Maemigoro: Ön panelin dışarıdaki kısmı, sağda ve solda. (Sodeguchinin yazılışı konusundaki parantez “mimigoro” için de geçerli.)

Susowamashi: İç astarın alt kısmı. Bu önemli çünkü rüzgar estiğinde ya da kimononuzu mesela bir tepeye tırmanmak için toparladığınızda gözükebiliyor.

Sodetsuke: Kol deliği, sağda ve solda. Sodetsukenin genişliği kimonoyu ne iş için kullanacağınıza göre değişir. Evde giyilen rahat kimonolarda uzun olmasına rağmen sanırım Japonlara rahat battığı için resmi kimonolarda oldukça kısa.

Miyatsuguchi (Ya da miyatsukuchi, romajide her ikisi de kullanılabiliyor.): Kol dikişinin altındaki delik, sağda ve solda. Kimonoyu giyerken ellerinizi buradan sokmanız gerek, bir de eğer samurayların yaptığı gibi göbeğinizde bir şeyler taşımak istiyorsanız o kadar uğraştığınız kıyafetinizi bozmadan miyatsuguchi ile halledebilirsiniz.

Furi: Kolun miyatsuguchinin hizasının altında kalan kısmı, sağda ve solda.

Ushigomigoro: Arka panel, sağda ve solda.

Fuki: Kimononun eteğini korumak için kimono kumaşının birkaç kez katlanmasıyla ya da kalın, koruyucu kumaş eklenmesiyle yapılan kısım. Uchikakelerde (düğünlerde giyilen kimonolar) özellikle parlak renklerden yapılır.

Yuki: Aslında yuki kimononun bir “parça”sı değil ama nedense her baktığım internet sitesinde ya da kitapta illaki diğerleriyle birlikte adı geçiyor. Yuki iki ushigomigoronun birleştiği yerden sodeguchiye kadar olan mesafeye deniyor, türkçe meali kol boyu

KİMONO YAPIMI VE KUMAŞLAR

Kimono tan denen oldukça büyük tek parça kumaştan dikilir. Daha önce bahsettiğim dört ana panele ek olarak tanın geri kalanından da (sanırım asla anlayamayacağım bir şekilde hiç kumaş ziyan etmeden) yaka ve öndeki ince paneller oluşturulur. Bütün bu işlemler elbette ki elde yapılır. Kimono dikmek gerçekten de basit, hele de eskiden yıkamak için parçaları ayırıp ayırıp tekrar birleştirdiklerini düşünürseniz sanırım tahmin edebilirsiniz ne kadar kolay olduğunu. Ama genelde ipekten üretildikleri için biraz ustalık gerekiyor tabii.

Geleneksel olarak hem kimono hem de obi ipek olur ama ipekli brokar, bürümcük ipek ya da saten de yaygın olarak kullanılar kumaşlar. Kumaşı güzelleştirmek için çeşitli boyama ya da dokuma teknikleri var, örneğin geniş ve sürekli desenler için kullanılan yuuzen boyama tekniği. (Lütfen tarihçeden hemen önceki uyarıyı hatırlayın, bu yazılanların büyük çoğunluğu yukatalar için geçerli değil!) Kimononuz ne kadar resmiyse üzerindeki desenlerin de o kadar tekrarsız ve özgün olması beklenir.

Boyama, ince nakış ve dokuma işlemleri