Kimono 7- Mutlaka Bilin

DİKKAT!!

Hala bu seriyi okuyorsanız bu gözü korkmayan biri olduğunuzu gösteriyor, tebrik ederim. Ama daha bitmedi! Ey Japon kültürünü seven ve kimonolarla ilgilenen sizler, bu yazıyı ciddiye aldığınızı varsayarak diyorum ki: eğer aşağıda yazanlara dikkat etmezseniz yukarıda öğrendiklerinizin anlamı kaybolur!

Kimono giyerken mutlaka ve mutlaka dikkat etmeniz gereken şeyler var. En en önemlisi yakanın sol tarafını sağ tarafın üzerine gelecek şekilde giymeniz. Sadece ölülere tabut için giydirilen kimonolarda sağ taraf üstte durur. Bu çok büyük bir hata!

Bir de eğer obinizi siz bağlıyorsanız büyük ihtimalle önde bağlayıp daha sonra arkaya döndürürsünüz. Bu durumda sol elinizle obinin üstünden datejimeyi tutarken sağ elinizle de obiyi soldan sağa doğru döndürerek arkaya alın. Diğer türlü kimononuzun yakası bozulabilir.

Daha sonra dikkat etmeniz gereken şey hangi kimonoyu nerede giyeceğinizi bilmek. Kimono çeşitlerini okurken uyuklamadıysanız bu konuda bir şeyler biliyorsunuzdur ama gene de ben bir daha söyleyeyim; çay seremonisi okuluna giderken parlak bir furisode giyerseniz sizi içeri almayabilirler, ya da çocuk festivaline kurotomesode ile giderseniz büyük ihtimalle arkanızdan kıskıs gülerler.

Bir diğer şey de mevsimler. Kimononuzun teması ve renkleri mevsime göre değişmeli. Şöyle ki; ilkbaharda kiraz çiçeği ya da kelebek desenli parlak ve bol renkli kimonolar, yazın suyu çağrıştıran desenler ve hafif kumaşlar, sonbaharda daha durgun, yaprak renkleriyle uyumlu ve genellikle akçaağaç ya da meşe yaprağı desenli kimonolar, kışınsa bambu, çam ya da (tuhaf bir şekilde) erik motifleri kullanılmalı. Obilerin teması ve rengi de aynı şekilde ayarlanmalı. Biraz örnek vermek gerekirse; ilkbahar başlarken açık yeşil ve beyaz, ilkbaharın ortalarında pembe, eflatun ve yeşil, yazın sarı ve kızıl-kahve, sonbaharda beyaz ve mor ya da bordo kullanılabilir. Yazın zambak, sonbaharda da kasımpatı desenleri uygun olur.

Kimono çeşitlerinde bahsettiğim gibi, mevsimlerle alakasız olarak renklere de dikkat etmeniz gerekli. Erkekler her zaman kadınlardan daha koyu renkler ve daha küçük ve yeterince uzaktan bakıldığında seçilemeyecek desenler kullanmalı. Erkek kimonoları zaten ya koyu renkli iromuji ya da edo komon oluyor (ama tabi erkek kimonolarına iromuji demek yok, onlar seinen/shounen kimono olarak geçiyor –erkek/genç erkek kimonosu–). Ya da temelde aynı kimono bile olsa, irotomesode ile kurotomesode arasında büyük farklar var, mesela gelinin sadece annesi kurotomesode giyebilirken, diğer yakın akrabalar irotomesode, furisode ya da houmongi giyebiliyor.

Hangi kimonoyu nerede giyeceğinize karar verirken aklınızdan çıkarmamanız gereken bir diğer şey de ev sahibinizi üzmemeniz gerektiği. Eğer misafirliğe gidiyorsanız, birazcık resmi bile olsa, kimononuz ev sahibinizin kimonosundan daha gösterişli olmamalı. Bu nasıl bir mantıktır, nasıl uygulanır ben çözemedim ama böyle bir kural da var..

Yakanızın arka kısmı siz görmeseniz de çok dikkat etmeniz gereken bir başka şey. Ensenin (neden bilmiyorum ama) Japon kültüründe çok erotik bir yakıştırması var; geyşalar kimonolarını sırtlarının yarısına kadar açık giyerler, bazı (!) kadınlar da bellerine kadar açmak zorundadırlar. Bu nedenle siz kimono giyerken boynunuzu ne kadar açacağınıza dikkat etmelisiniz. Gidip kimono nasıl giyilir kısmını bir daha okuyun isterseniz En temel yanlışlardan biri yakanın sert kısmını boynunuza dik olarak durana kadar eğmektir. Yakanızın arkasını gerekenden daha çok açmasanız bile eğer kimonoyu bu şekilde giyerseniz asla düzgün gözükmeyecektir.

Japonlar konusunda dikkat edilecek hususlar hiç bitmez aslında ama önemli olarak aklıma gelen son şey mücevherat. Kimono ile kullanabileceğiniz tek takı obidome denen ve obijimeye takılan broş benzeri küçük şeyler. Saçınıza takabileceğiniz süsler dışında diğer aksesuarlar kullanılmıyor. O tokaların da elbette ki sınırlamaları var, tuhaf karşılanmamak için işinizi sağlama alıp geyşa resimlerinde gördüğünüz abartılı süslerden sakınmanızı öneririm.

İLGİNÇ!

Neden bu bölümü en sona koyduğum konusunda bir fikrim yok.. Neyse.. ‘miş’li ‘mış’lı yazdığım şeyler çok da bilimsel olmadığı için öyle ama söz konusu japonlar olduğunda her şeye inanabilirim! Neyseeee….

Cenazelerde ölenin en yakın akrabaları simsiyah kimono giyip siyah aksesuar kullanırlar; tabi ve nagajuban mutlaka beyaz olmalı. Üzerinde sadece beş adet aile armasının bulunduğu bu kimononun adı mofuku. Daha sonra kıyafetlerindeki siyah oranı gitgide düşer; ama bunun da kuralları var. Renkli bir kimonoyla siyah obi ve siyah aksesuarlar ya da siyah kimono, siyah aksesuarlar ve renkli obi bir süre sonra giyilir ve yas tutmanın en son adımı olan siyah obijime de çıkarıldığında yas dönemi bitmiş olur.

Herkesin önce soğuktan korunmak için olduğunu düşündüğü haori aslında ilk önce erkeklerin kimonolarını güneşten, yağmurdan vs. korumak için kullanılan bir giysiymiş. 1900lerin başlarına kadar kadınların haori giymesi yasakmış zaten..

Genç ve bekar kadınların furisode giymesinin nedeninin rüzgarda dalgalanan kollar ve hediye paketini andıran obiyle omiaideki (bir nevi ayarlanmış evlilik görüşmesi) erkeği paketi açmak ve hediyeyi kabul etmek için cezbedeceği olduğu söylenir. Özellikle en uzun kollu furisode, yani oh-furisode, bu iş için biçilmiş kaftan; zaten en resmi furisode de bu. Daha kısa kollu ve en çok kullanılan furisodenin adı chu-furisode, en kısası da ko-furisode. Tabi kısa derken nereden baksanız en az 80 cm! Bir de furisodeleri de kendi içinde sınıflandıran japon mantığı var ki, hiç girmeyelim oralara!!

Gelinlerin bazen kafalarına örttükleri beyaz kumaş (tsuno kakushi) itaati sembolize edermiş. Yakasına sıkıştırdığı cüzdan ve obiye takılan küçük kılıç (kaiken) geline sanş getirirmiş. Diğer kıyafetlerde de olduğu gibi gelinin yelpaze taşıması mutlu ve şanslı olduğunu gösterirmiş.

Tsukesage ve houmongi aslında aynı kimono olmalarına rağmen illa ki ayrı şeyler olduklarını iddia eden japonlar yüzünden gaijinler (dışarlıklılar = ben, sen, siz) pek bir muzdaribiz.. Bu iki kimonoyu ayırt etmenin tek mümkün yolu desenlerin detaylarına bakmak; eğer desenler dikiş yerlerinde birbiriyle uyumluysa o bir houmongi, değilse tsukesage. Desenlerin uyumlu olması (=eba-deseni) kimono dikilirken çok baş ağrıttığından olsa gerek, resmi kimonolar bu şekilde hazırlanıyor.

Pek de kimonolarla ilgili değil ama yazmadan geçemem, hakamanın her pilesinin bir anlamı var! Japonlar neden bilmem Bushidonun (kabaca ’savaşçının yolu’) erdemlerini hakamanın pilelerine atfetmişler. Bu erdemler Gi (doğru karar), Yu (cesaret), Jin (sevgi, tutku), Rei (doğru hareket), Makoto (içtenlik, dürüstlük), Meiyo (onur) ve Chugi (Adanmışlık, sadakat).

Imparatorluk sarayında kurotomesode giymek kesinlikle yasakmış. Neden olduğunu bulamıyorum ama illa tomesode giymek isteyen olursa irotomesode giyebiliyormuş ancak.. Zaten adı -ko ile bitmeyen kızları saraya gelin de almıyorlar.. Hiç anlamıyorum…

Kadın kimonoları neredeyse tek beden olmasına rağmen erkek kimonolarının her yarım santim için ayrı bedeni var. Erkekler kimonolarını kadınlar gibi belde katlamayıp gerçekten bornoz gibi giydikleri için her erkek tam kendi bedenine olan kimonoyu giymek zorunda. Ama kadınların böyle bir durumu yok, sadece önemli olan omuz ve kol boyu, o da onca şeyin arasında kaynamış herhalde ki fazla önemsenmiyor. Ya da belki kimonosunu giymek bir kadının neredeyse bütün sabahını alacağından bir de alışverişte denerken vakit kaybetmesin diye böyledir..

Obilerin eskiden neredeyse koshimomolar gibiyken günümüzdeki hallerine nasıl geldiğiyse gerçekten ilginç: Onnagata denilen ve kabuki tiyatrosunda kadın rollerinde oynayan erkeklerden biri çooooook uzun boyluymuş ve kendini daha kısa göstermesi için obisini çok geniş tutarak bağlıyormuş. Diğer onnagatalar gibi o da çok gösterişli fiyonklar kullanıyormuş. Bunu gören Japon kadınları da obilerini onlar gibi bağlamaya başlamış. Bu hikayenin doğruluğu tartışılır ama kabuki tiyatrosunun kostümlerinin ve makyajlarının Japon giysi kültürünü oldukça etkilediği su götürmez bir gerçek.

SONSÖZ

Eğer kimonolarla ilgili merak ettiğiniz daha başka şeyler de varsa sormaktan çekinmeyin, ne kadar yardımcı olabilirim bilmiyorum ama mutlaka denerim. (Tabi *biraz* tembelim o yüzden de *biraz* bekleyebilirsiniz.) O arada da internette gezinip şuralara bakabilirsiniz..

http://www.ichiroya.com/index.php : bulabildiğim en çok çeşit sunan ingilizce kimono e-marketi

http://www.yamatoku.jp/classic/ : biraz pahalı ama gerçekten çok güzel şeyler satıyorlar, özellikle de set halinde satılan kimonolar çok başarılı.

http://www.sgm.co.jp/kituke/01aeaeo/01iaie/ : Site japonca ama sağa sola tıklayarak güzel şeyler bulabilirsiniz, buraya koyduğum link kimononun parçalarını ve aksesuarlarını resimlerle anlatıyor, soldaki listeden sırayla linkleri seçerseniz; kimononun nasıl giyileceğini, değişik obi bağlama yöntemlerini ve başka bir sürü şeyi resimlerle öğrenebilirsiniz!

http://lovekimono.googlepages.com/ : Az ve öz bilgi.

http://kimono.fraise.net/ : Daha çok makaleler var ama galeri de fena değil..

http://www.hanamiweb.com/kimono.html#introduction : hanamiweb çok yönlü bir site, açıklamaları da güzel, eğer ingilizceniz varsa mutlaka gidip bakın.

Bu yazıya başladığımda sadece hevesim vardı, şimdi kimonolarım var! Gerçi bir tanesi hayatımın hatununa hediye gitti ama bir kaç günlüğüne de olsa bir zamanlar benimdi! Her ne kadar son zamanlarda oldukça uzak kaldığımıza üzülsem de bu yazıyı ve hayatımda denemeden aldığım ilk kıyafetleri ona adasam olur herhalde..